Phần mềm gõ tay
Posted on January 17, 2026 • 5 minutes • 1014 words
Mình vừa đọc được một bài viết về Handmade Software Foundation , một tổ chức nhỏ với mục tiêu hỗ trợ và quảng bá “handmade software”, tức là phần mềm được viết thủ công bởi con người thay vì AI.
Trong bối cảnh AI coding agents đang bùng nổ và có thể tạo ra code nhanh hơn, rẻ hơn, và trong nhiều trường hợp tốt hơn con người, khái niệm “handmade software” làm mình liên tưởng đến câu chuyện của lụa tơ tằm.
Câu chuyện của lụa tơ tằm
Trong quá khứ, lụa là thứ gì đó xa xỉ và kỳ công. Mỗi mét lụa được dệt thủ công đều mang trong mình sự tinh tế, sự kiên nhẫn và kỹ năng của người thợ. Lụa handmade không chỉ là một sản phẩm, mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, một biểu tượng của sự sang trọng.
Nhưng khi công nghiệp dệt may phát triển vượt bậc, mọi thứ thay đổi. Lụa sản xuất hàng loạt trở nên rẻ hơn rất nhiều, còn chất lượng thì được cải thiện đến mức mắt thường chẳng thể phân biệt nổi với đồ làm thủ công. Máy móc có thể dệt với độ chính xác cao hơn, đồng đều hơn, và với chi phí thấp hơn đáng kể.
Lúc này, nếu “selling point” duy nhất của bạn chỉ là cái mác “handmade” mà không chứng minh được những giá trị khác vượt trội hơn (như thiết kế độc đáo, chất liệu đặc biệt, hay trải nghiệm mua sắm cá nhân hóa) thì nghe nó cứ… sao sao ấy.
Phần mềm cũng vậy
Với phần mềm, chúng ta đang chứng kiến một sự thay đổi tương tự. AI coding agents ngày càng có khả năng:
- Viết code nhanh hơn, với tốc độ mà con người không thể theo kịp
- Tuân thủ best practices và coding standards một cách nhất quán
- Tối ưu hóa hiệu năng và bảo mật dựa trên hàng triệu dòng code đã được học
- Tạo ra code ít bug hơn trong nhiều trường hợp thông thường
Thực tế là, nếu code “viết tay” mà vẫn đầy bug, khó bảo trì, và logic lỏng lẻo thì cái mác handmade chẳng có ý nghĩa gì. Người dùng cuối không quan tâm code được viết bởi ai. Họ chỉ quan tâm đến việc phần mềm có hoạt động tốt không, có giải quyết được vấn đề của họ không.
“Handmade” không phải là mục đích, mà là phương tiện
Hỗ trợ các developer độc lập và tạo ra phần mềm chất lượng là những việc đáng quý. Nhưng nếu chúng ta chỉ cố bám lấy khái niệm “handmade” như một mục đích tự thân (như thể việc “gõ tay” từng dòng code là điều đáng tự hào) mà quên mất rằng giá trị thực sự nằm ở chất lượng, hiệu năng, và trải nghiệm người dùng, thì chúng ta sẽ sớm thấy mình giống như những xưởng dệt thủ công lỗi thời trước làn sóng công nghiệp. Họ đã từ chối máy móc, khăng khăng rằng chỉ có bàn tay con người mới tạo ra được sản phẩm chất lượng, và cuối cùng họ đã bị bỏ lại phía sau.
Thay vào đó, chúng ta nên:
- Chấp nhận AI như một công cụ mạnh mẽ để giải phóng bản thân khỏi những công việc lặp đi lặp lại
- Tập trung vào những gì con người làm tốt nhất: tư duy chiến lược, sáng tạo, và thấu cảm
- Tạo ra giá trị thực sự thay vì chỉ tự hào vì “viết tay”
Tạo ra giá trị
Thay vì tự hào vì “viết tay”, có lẽ đã đến lúc tự hào vì “tạo ra giá trị”, bất kể công cụ hỗ trợ là gì. Giống như những người thợ dệt thủ công thực sự giỏi đã học cách sử dụng máy móc để tạo ra những sản phẩm độc đáo hơn, chúng ta cũng nên học cách hợp tác với AI để tạo ra những phần mềm tốt hơn, có ý nghĩa hơn.
Handmade không phải là về cách bạn tạo ra sản phẩm. Nó là về giá trị và ý nghĩa mà sản phẩm đó mang lại. Và giá trị đó, dù có AI hay không, vẫn luôn thuộc về con người.
Hãy nhìn thẳng vào thực tế: ngành công nghiệp phần mềm đang thay đổi với tốc độ chóng mặt. Những developer biết cách sử dụng AI tools có thể tạo ra output gấp nhiều lần so với những người từ chối công nghệ mới. Đây không phải là về mass layoffs, mà là về natural attrition: những người đầu tư vào việc học và thích ứng với AI sẽ phát triển, còn những người khăng khăng bám lấy cách làm cũ sẽ tự nhiên bị bỏ lại phía sau.
Câu hỏi không phải là liệu AI có thay thế được con người hay không. Câu hỏi là: bạn sẽ chọn đứng ở đâu trong cuộc chuyển đổi này?
Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn về thực tế của ngành, hãy ra khỏi bong bóng của việc chỉ nói chuyện với các developer khác. Thay vào đó, hãy bắt đầu trò chuyện với các product manager, founder, những người có open mindset hơn rất nhiều và đang đứng ở tuyến đầu của sự thay đổi này.
Có một sự thật khó nghe nhưng cần phải nói: AI coding agents không “cướp” việc của ai cả. Chúng chỉ loại bỏ những người lẽ ra không nên ở trong ngành này ngay từ đầu. Những người có thể “sống sót” bằng cách chỉ ngồi một mình viết code, không cần giao tiếp với ai, không cần hiểu business context, không cần đặt câu hỏi: những người đó đang bị lọc ra một cách tự nhiên. Và đó là điều tốt cho ngành. Software engineering không phải là một công việc cô lập. Nó luôn là về việc giải quyết vấn đề của con người, và để làm được điều đó, bạn không thể chỉ ngồi một mình và code.